1. Η μάθηση με βάση τη διερεύνηση: από τη θεωρία στη διδακτική πράξη
(σειρά: Διδακτικές μέθοδοι και ανάπτυξη δεξιοτήτων #methods_skills)
Η μάθηση με βάση τη διερεύνηση (Inquiry-Based Learning – IBL) αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές προσεγγίσεις στη διδακτική των Φυσικών Επιστημών. Σύμφωνα με το National Research Council (2000), πρόκειται για μια διαδικασία κατά την οποία οι μαθητές ξεκινούν από ένα ερώτημα, διερευνούν πιθανές απαντήσεις, συλλέγουν και αξιολογούν δεδομένα και καταλήγουν σε τεκμηριωμένα συμπεράσματα. Η προσέγγιση αυτή επιχειρεί να φέρει τον μαθητή πιο κοντά στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η επιστήμη, δηλαδή ως μια διαδικασία διατύπωσης υποθέσεων, ελέγχου και ερμηνείας (Pedaste et al., 2012).
Θεωρητικές αφετηρίες και παιδαγωγική λογική
Η διερευνητική μάθηση εδράζεται στον εποικοδομητισμό, σύμφωνα με τον οποίο η γνώση οικοδομείται ενεργά από τον μαθητή. Οι ιδέες του Piaget, του Vygotsky και του Ausubel αναδεικνύουν τον ρόλο της εμπειρίας, της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και των προϋπαρχουσών γνώσεων στη μαθησιακή διαδικασία (Tsivitanidou et al., 2018 ). Παράλληλα, ο Dewey και ο Bruner συνέδεσαν τη μάθηση με τη διερεύνηση και την ανακάλυψη, προσεγγίζοντας τη σχολική διαδικασία ως μια μορφή επιστημονικής δραστηριότητας.
Τα βασικά στάδια της διερευνητικής μάθησης
Η διερευνητική μάθηση μπορεί να αποδοθεί ως μια διαδοχή φάσεων που ξεκινούν από ένα ερώτημα και καταλήγουν σε τεκμηριωμένη γνώση:
- Έναυσμα – διατύπωση ερωτήματοςΤο μάθημα ξεκινά με ένα επιστημονικά προσανατολισμένο ερώτημα που κινητοποιεί το ενδιαφέρον των μαθητών.
- Διατύπωση υποθέσεωνΟι μαθητές εκφράζουν πιθανές εξηγήσεις, αξιοποιώντας τις προϋπάρχουσες ιδέες τους.
- Σχεδιασμός διερεύνησηςΚαθορίζουν πώς θα ελέγξουν τις υποθέσεις τους, ποιες μεταβλητές θα εξετάσουν και ποια δεδομένα θα συλλέξουν.
- Συλλογή και ανάλυση δεδομένωνΠραγματοποιούν πειράματα ή παρατηρήσεις και οργανώνουν τα δεδομένα τους.
- Διατύπωση εξηγήσεωνΚαταλήγουν σε συμπεράσματα βασισμένα σε τεκμήρια.
- Αναστοχασμός και επικοινωνίαΣυζητούν, συγκρίνουν και αιτιολογούν τα αποτελέσματά τους (NRC, 2000 ).
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού και ο βαθμός καθοδήγησης
Η διερευνητική μάθηση δεν είναι μια ενιαία διαδικασία, αλλά ένα συνεχές που εκτείνεται από πλήρως καθοδηγούμενες έως πλήρως ανοικτές μορφές (Liu et al., 2021 ):
- επιβεβαιωτική διερεύνηση
- δομημένη διερεύνηση
- καθοδηγούμενη διερεύνηση
- ανοικτή διερεύνηση
Η επιλογή του κατάλληλου επιπέδου εξαρτάται από την εμπειρία των μαθητών και τον διδακτικό στόχο. Οι πιο δομημένες μορφές είναι συχνά απαραίτητες στα αρχικά στάδια, ενώ η σταδιακή μετάβαση σε πιο ανοικτές μορφές ενισχύει την αυτονομία των μαθητών (Edelson et al., 1999 ).
Τι χρειάζεται να προσέξει ο εκπαιδευτικός
Η επιτυχία της διερευνητικής μάθησης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον διδακτικό σχεδιασμό:
- Το ερώτημα πρέπει να είναι επιστημονικά ουσιαστικό και διερευνήσιμο, όχι προφανές ή υπερβολικά γενικό.
- Η καθοδήγηση πρέπει να είναι ισορροπημένη. Υπερβολική καθοδήγηση ακυρώνει τη διερεύνηση, ενώ η πλήρης απουσία της οδηγεί σε σύγχυση.
- Οι μαθητές πρέπει να έχουν χώρο να κάνουν λάθη και να αναθεωρήσουν τις υποθέσεις τους.
- Η έμφαση πρέπει να δίνεται στα τεκμήρια και στην επιχειρηματολογία και όχι στην «σωστή απάντηση».
- Η συνεργασία και η συζήτηση αποτελούν βασικά στοιχεία της μαθησιακής διαδικασίας.
Συνήθεις παρερμηνείες στη σχολική πράξη
Στην πράξη, η διερευνητική μάθηση συχνά ταυτίζεται με την εκτέλεση πειραμάτων. Ωστόσο:
- Η εκτέλεση οδηγιών δεν συνιστά διερεύνηση.
- Όταν το αποτέλεσμα είναι προκαθορισμένο, η νοητική εμπλοκή των μαθητών είναι περιορισμένη.
- Οι «κλειστές» δραστηριότητες δεν οδηγούν στην ανάπτυξη δεξιοτήτων και στάσεων που επιδιώκονται (Hodson, 2014· Holmes & Wieman, 2018 ).
Η συμβολή της διερευνητικής μάθησης
Η διερευνητική μάθηση συμβάλλει στην ανάπτυξη (NRC, 2012 ):
- εννοιολογικής κατανόησης
- κριτικής σκέψης
- δεξιοτήτων επίλυσης προβλήματος
- συνεργασίας
- θετικών στάσεων απέναντι στην επιστήμη
Πέρα από τα γνωστικά αποτελέσματα, βοηθά τους μαθητές να κατανοήσουν τη φύση της επιστημονικής γνώσης και να εμπλακούν ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία.
Η μάθηση με βάση τη διερεύνηση στην εποχή της Α.Ι.
Πηγή
Κουσλόγλου, Ε. Α. (2024). Διερευνητική μάθηση στη Φυσική με τη χρήση ψηφιακών φορητών συσκευών [Διδακτορική διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης]. didaktorika.gr. https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/57079
Ενδεικτικές αναφορές
Edelson, D. C., Gordin, D. N., & Pea, R. D. (1999). Addressing the challenges of inquiry-based learning through technology and curriculum design. Journal of the learning sciences, 8(3-4), 391-450. https://doi.org/10.1080/10508406.1999.9672075
Hodson, D. (2014). Learning science, learning about science, doing science: Different goals demand different learning methods. International Journal of Science Education, 36(15), 2534– 2553. https://doi.org/10.1080/09500693.2014.899722
Holmes, N. G., & Wieman, C. (2018). Introductory
physics labs: We can do better. Physics Today, 71, 1–38. https://doi.org/10.1063/PT.3.3816
Liu, C., Zowghi, D., Kearney, M., &
Bano, M. (2021). Inquiry‐based mobile learning in secondary school science
education: A systematic review. Journal
of Computer Assisted Learning, 37(1),
1-23. https://doi.org/10.1111/jcal.12505
National Research Council. (2012). A framework for K-12 science education:
Practices, crosscutting concepts, and core ideas. National Academies Press.
National Research Council. (2000). Inquiry and the national science education
standards: A guide for teaching and learning. National Academies Press.
Pedaste,
M., Mäeots, M., Leijen, Ä., & Sarapuu, T. (2012). Improving students'
inquiry skills through reflection and self-regulation scaffolds. Technology, Instruction, Cognition Learning,
9(1–2), 81–95.
Tsivitanidou, O. E., Gray, P., Rybska,
E., Louca, L., & Constantinou, C. P. (Eds.). (2018). Professional development for inquiry-based science teaching and
learning. Springer International Publishing.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου