Το ChatGPT ΔΕΝ είναι A.T.M. ανάληψης σκέψεων

Η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης (Τ.Ν.) αποτυγχάνει όταν εμείς τη μετατρέπουμε σε μηχανή ανάληψης ΑΤΜ: δίνω ένα prompt, παίρνω ένα κείμενο, τελείωσα. Ωστόσο, έτσι αποδυναμώνεται σταδιακά η σκέψη μας: συνηθίζουμε να μην τεκμηριώνουμε, να μην αμφισβητούμε, να μην συσχετίζουμε συμπεράσματα. Με απλά λόγια, παύουμε να σκεφτόμαστε κριτικά, επιστημονικά.

Το αποτέλεσμα μιας τέτοιας διαδικασίας, «ανάληψης σκέψης από ΑΤΜ» είναι όμορφες απαντήσεις χωρίς συλλογισμό και μια αίσθηση αποξένωσης από το ίδιο μας, το δικό μας υποτίθεται, το έργο. Στο σχολείο, αυτό γίνεται φανερό όταν οι μαθητές δυσκολεύονται να εξηγήσουν γιατί διάλεξαν ένα παράδειγμα, όταν νευριάζουν στον αντίλογο ή όταν χάνουν το ενδιαφέρον τους μόλις παραδώσουν μια εργασία.

Η λύση δεν είναι η απαγόρευση της Τεχνητής Νοημοσύνης (Τ.Ν.) αλλά η διαλογική χρήση της: Να συζητάμε δηλαδή με το εργαλείο και όχι να το υπακούμε. Να ζητάμε τεκμήρια, να εντοπίζουμε παραδοχές, να ψάχνουμε τι λείπει και κυρίως τι θα μπορούσε να είναι λάθος, να συγκρίνουμε με βιβλιογραφία και δεδομένα και να ξαναγράφουμε ένα κείμενο με ΔΙΚΗ μας, προσωπική ευθύνη.

Ως εκπαιδευτικοί, δεν είναι κακό να κάνουμε ορατή στους μαθητές μας τη δική μας διαδικασία (ρωτάμε το chatGPT, απορρίπτουμε, διορθώνουμε). Στο κάτω – κάτω, δεν είναι δίκαιο εμείς να την αξιοποιούμε με ποικίλους τρόπους (παράγοντας φύλλα εργασίας, ασκήσεις, ακόμη και διορθώνοντας γραπτά), αλλά ταυτόχρονα να τους μαλώνουμε που κάνουν κι αυτοί κάτι αντίστοιχο.

Επίσης, αξιολογούμε όχι μόνο το τι έγραψε ο μαθητής, αλλά το πώς σκέφτηκε. Ενδεικτικά, μια απλή ρουτίνα θα μπορούσε να είναι: Δημιούργησε με αξιοποίηση Τ.Ν. -> εντόπισε κενά -> στήριξε ή διόρθωσε με πηγές -> υπεράσπισε προφορικά το τελικό σου συμπέρασμα.

Αν θέλουμε μαθητές με κρίση, πρέπει να τους μάθουμε να «ανακρίνουν» την Τ.Ν. και να ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ (με την έννοια ότι είναι δικό τους) το συμπέρασμά τους. Πάντως, σίγουρα όχι να τη χρησιμοποιούν ως ΑΤΜ ανάληψης σκέψης. Η πρόκληση σήμερα δεν είναι το «ξέρω να ρωτάω την Τ.Ν.» (να δίνω prompts), αλλά το «ξέρω να διαλέγομαι μαζί της, να την αμφισβητώ και να μαθαίνω να σκέφτομαι καλύτερα μαζί της»