Εκπαίδευση και συμπερίληψη: Μια αληθινή ιστορία…
Σήμερα 11/11/25, με αφορμή τον θάνατο της μητέρας της σαν σήμερα πριν δύο χρόνια, μια συνάδελφος που εμπιστεύτηκε τις σκέψεις της. Τροποποίησα και κοινοποιώ το κείμενο με την άδειά της. Πάρτε μια βαθιά ανάσα και διαβάστε την γιατί αξίζει τον κόπο...
------------------------------------------------------------
Ζω με την αδερφή μου, που έχει σύνδρομο Down και νοητική υστέρηση. Από μικρή έζησα την απόρριψη και τον ρατσισμό απέναντι στο «διαφορετικό»: από δασκάλους, γονείς, παιδιά, ακόμη και συγγενείς. Και είδα από κοντά τον ατελείωτο αγώνα των γονιών μου για εκπαίδευση και κοινωνικοποίηση. Γι’ αυτό νιώθω πως έχω δικαίωμα να μιλώ.
Τι έχει αλλάξει και τι όχι
Δεκαετίες μετά, κάποια πράγματα προχώρησαν. Όμως χωρίς ισχυρή πολιτική βούληση δεν θα φτάσουμε ποτέ στην ουσία: πραγματικές διεξόδους και ουσιαστική εκπαίδευση για τα παιδιά. Εκεί σκοντάφτουμε στο πρώτο κρίσιμο ερώτημα: για ποια παιδιά μιλάμε; Δυσλεξία; Άλλες μαθησιακές δυσκολίες; Φάσμα αυτισμού (και ποιας λειτουργικότητας); Σύνδρομα; Και σε ποια βαθμίδα; Πρωτοβάθμια; Δευτεροβάθμια; Επαγγελματική; Με ποιους εκπαιδευτικούς; Με όσους έχουν μόνο χαρτιά σεμιναρίων; Υπάρχουν και εξαιρετικοί, ευαισθητοποιημένοι συνάδελφοι φυσικά. Αλλά όταν κάποιος μοιράζεται σε τρία–τέσσερα σχολεία, με ποιον να συνεργαστεί και πότε;
Μια παλιά σκηνή που πονά ακόμη
Όταν γεννήθηκε η αδερφή μου, οι γονείς μου έψαξαν βοήθεια στη Βουλγαρία, γιατί εδώ ελάχιστοι ήξεραν. Θυμάμαι διηγήσεις-μαχαιριές: γιατροί που ρωτούσαν αν «το σύνδρομο Down είναι κολλητικό», παιδίατροι που έβλεπαν για πρώτη φορά καρυότυπο. Εκτός Ελλάδας λοιπόν πήραν οι γονείς μου μια πρώτη καθοδήγηση για το πώς έπρεπε να πορευτούν. Αξέχαστες θα μου μείνουν οι διηγήσεις της μαμάς μου… ΣΥΝΕΧΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΑΓΑΠΗ…. αυτό χρειάζονται ειδικά τα παιδιά αυτά ήταν η βασική οδηγία που μας δόθηκε. Μας διαβεβαίωσαν ότι αν η αδελφή μου έμενε εκεί θα μάθαινε σίγουρα κάποιο μουσικό όργανο και ξένη γλώσσα. Δε θα μάθαινε ποτέ όμως μαθηματικά. Όταν λέμε λοιπόν εκπαίδευση, σε καμία περίπτωση θεωρώ δεν εννοούμε το μπουζούριασμα σε μια τάξη με την ταμπέλα της συμπερίληψης που εδώ και χρόνια διατυμπανίζεται και στο όνομα της κάποιοι πλουτίζουν δήθεν εκπαιδεύοντας διαδικτυακά μελλοντικούς εκπαιδευτές και μοιράζοντας πιστοποιήσεις από σεμινάρια…
Όταν ταμπέλες βαφτίζονται πολιτική
Όταν επικεντρωνόμαστε μόνο στη φυσική παρουσία παιδιών με διαφορετικές διαγνώσεις στην τάξη, αδικούμε τους πάντες.
• Τα ίδια τα παιδιά, γιατί δεν λαμβάνουν εκπαίδευση που τα οδηγεί σε αυτονομία και ανάδειξη ικανοτήτων πέρα από το Αναλυτικό Πρόγραμμα όπου, ας μην κρυβόμαστε, δεν προβλέπονται σοβαρές προσαρμογές.
• Τους συμμαθητές τους, που αντί να μάθουν να πλησιάζουν και να αποδέχονται το διαφορετικό, συχνά επαναπαύονται πίσω από την παρουσία της παράλληλης στήριξης και «νίπτουν τας χείρας τους».
Και στα διαλείμματα; Πόσα παιδιά μένουν μόνα, μέσα στο πλήθος; Πόσα ζητούν κουβέντα, πάλι από εμάς τους εκπαιδευτικούς;
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού (και τα δεσμά του)
Ο ρόλος μας είναι κρίσιμος αλλά, με το υπάρχον σύστημα, συχνά αφοπλισμένος. Μας εμφανίζουν παντοδύναμους: παιδαγωγούς, επιστήμονες, γραμματείς, επιστάτες και σωτήρες. Αν «συνεργαστούμε όπως πρέπει», θα σωθεί η κατάσταση, αν όχι, φταίμε για όλα. Αυτό διχάζει γονείς, μαθητές και εμάς μεταξύ μας. Σε τμήμα Γενικού λυκείου, με τους σημερινούς στόχους, είναι αντικειμενικά αδύνατο να ανταποκριθεί η πλειονότητα των παιδιών με διαγνωσμένες δυσκολίες. (Και ναι, δυσκολεύονται και άλλα παιδιά για άλλους λόγους: κενά, αδιαφορία, αδιάγνωστες μαθησιακές.)
Ευθύνη έχουμε όλοι
Η οικογένεια; Τεράστια ευθύνη. Η Πολιτεία; Εξίσου τεράστια.
Παιδιά με εισήγηση για τμήμα ένταξης μένουν ξεκρέμαστα γιατί η δομή δεν υπάρχει παντού. Άλλοι γονείς φοβούνται τον στιγματισμό και δεν πάνε καν για αξιολόγηση. Υπάρχουν και οικογένειες που, ενώ υπάρχει εισήγηση ειδικού σχολείου, βρίσκουν τρόπους να μείνουν στο γενικό, με κάθε κόστος.
Τα σωστά ερωτήματα
Ρωτήθηκαν ποτέ τα ίδια τα παιδιά; Τους δόθηκαν πραγματικές εναλλακτικές; Μιλήσαμε για προτεραιότητες, στόχους, δυνατότητες εξέλιξης, κοινωνικοποίηση, επαγγελματική προοπτική για κάθε ξεχωριστή περίπτωση; Αυτά θα ήταν δείγματα πραγματικού ενδιαφέροντος της Πολιτείας.
Μικρές σκηνές, μεγάλα μαθήματα
Τέλη ’90, στο εξωτερικό: δύο εκπαιδευτές μαθαίνουν σε τέσσερα παιδιά με σύνδρομο Down πώς να χρησιμοποιούν το μετρό. Εκπαίδευση ζωής.
Την ίδια εποχή, η μητέρα μου πάλευε να βρει άνθρωπο, με αμοιβή, για να κρατήσει την αδερφή μου μερικές ώρες στο σπίτι. Μοναξιά συστήματος.
Η σημερινή καθημερινότητα
Για να παρουσιάσω την πραγματικότητα ενός σχολείου: η εκπαιδευτικός παράλληλης στήριξης έχει μοιρασμένο ωράριο σε πολλά σχολεία και εμφανίζεται μόνο μία ημέρα την εβδομάδα. Την ίδια στιγμή, οι δικές μου εφημερίες «πέφτουν» ακριβώς πάνω στην ώρα του συγκεκριμένου τμήματος. Έτσι δουλεύουμε. Έτσι «συνεργαζόμαστε».
Υστερόγραφο: μια ερώτηση που δεν θα ξεχάσω
Σε διαδικασία δικαστικής συμπαράστασης, λειτουργός της Δικαιοσύνης με ρώτησε σοβαρά αν «το σύνδρομο Down το έπαθε μετά τη γέννηση». Κάποιοι άνθρωποι κρατούν σφραγίδες: αυτές της άγνοιας.
Σαν σήμερα πριν από δύο χρόνια, στις 11/11/2023 η μητέρα μου απεβίωσε με την έγνοια της φροντίδας της αδερφής μου, αν και γνώριζε ότι θα ήμουν για πάντα στο πλευρό της. Αφιέρωσε τη ζωή της στη διαπαιδαγώγηση, στην κοινωνικοποίηση, στην εκπαίδευση του παιδιού την εποχή που τα ειδικά σχολεία είχαν το κακό τους χάλι και τα δημόσια ή ιδιωτικά έβλεπαν ως μίασμα τέτοιες περιπτώσεις απορρίπτοντας απευθείας τη φοίτηση. Είχε προλάβει να κάνει αίτηση για «προσωπικό βοηθό ΑμεΑ», που εγκρίθηκε… αργά, μετά τον θάνατό της. Να βρεθεί άνθρωπος από τις «λίστες»; Αδύνατον. Τελικά βρέθηκε μέσω γνωστού, μήνες μετά.
Σημείωση: για να πιστοποιηθείς ως «βοηθός», αρκούσε ένα σύντομο βίντεο κι ένα κουίζ.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου